Een urgentieverklaring is er om mensen met een acute en ernstige noodsituatie, zoals huiselijk geweld, ernstige ziekte of een onhoudbare woonsituatie, sneller aan een sociale huurwoning te helpen. Het geeft je voorrang op andere woningzoekenden, omdat je anders niet lang genoeg kunt wachten op een reguliere woning en in een gevaarlijke of onhoudbare situatie terechtkomt.
Statushouders misbruiken urgentieverklaringen omdat ze dakloos zijn en niet willen wachten op een sociale huurwoning. Een urgentieverklaring geeft voorrang op een sociale huurwoning vanwege ernstige medische, psychische of sociale problemen, zoals dreigende dakloosheid. Urgentieverklaringen leggen de gelijke behandeling naast zich neer om het vermeende slachtofferschap van asielzoekers en statushouders.
Bij een ernstige ziekte die het uit huis plaatsen van een kind noodzakelijk maakt, beslist de kinderrechter over een gedwongen uithuisplaatsing, vaak op verzoek van de Raad voor de Kinderbescherming of een gecertificeerde instelling (GI) (jeugdbescherming). Bij spoed kan de Raad voor de Kinderbescherming direct de rechter om een tijdelijke maatregel vragen. De kinderrechter geeft een machtiging voor de uithuisplaatsing, waarna professionals een perspectiefbesluit nemen over de toekomst van het kind en het gezin.
Bij een ernstige ziekte van een ouder wordt er geen uithuisplaatsing geregeld, maar kan er een crisisopname of logeeropvang voor het gezin aangevraagd worden bij de gemeente, of hulp worden ingeschakeld via de wet zorg en dwang voor een psychogeriatrische aandoening. Soms is het nodig om iemand onvrijwillig op te nemen, om ernstig nadeel te voorkomen of af te wenden. Het gaat hier om mensen met een verstandelijke beperking, een psychogeriatrische aandoening – bijvoorbeeld dementie – of een daarmee gepaard gaande psychische stoornis of een combinatie daarvan, die door hun gedrag bijvoorbeeld hun eigen veiligheid of die van anderen in gevaar brengen. Gaat het om een crisissituatie die direct ingrijpen vereist? Dan gebeurt dat met een spoedmaatregel. De wet noemt dat een inbewaringstelling. In alle andere gevallen is een rechterlijke machtiging nodig.
De Partij voor de Mindere (vrouw/man) wil de urgentie verklaringen afschaffen omdat het ingaat tegen het Grondwet artikel voor de gelijke behandeling. Er zijn immers duizenden burgers die dakloos zijn en geen urgentie verklaring krijgen. Voor andere dringende redenen zijn er andere systemen die verandering van huisvesting opvangen.